RADZINOWICZ LEON SIR (1906–1999): Różnice pomiędzy wersjami

(Utworzono nową stronę "pochodził z rodziny dobrze prosperującego lekarza. Pierwotnie nazywał się Rabinowicz, jednak zmienił nazwisko w końcu lat 30., w związku z tą zmianą w tekście...")
 
(Brak różnic)

Aktualna wersja na dzień 17:35, 30 cze 2020

pochodził z rodziny dobrze prosperującego lekarza. Pierwotnie nazywał się Rabinowicz, jednak zmienił nazwisko w końcu lat 30., w związku z tą zmianą w tekście występują niekiedy zamiennie oba warianty nazwiska. Studiował najpierw na Wydziale Prawa na Sorbonie, a następnie na Uniwersytecie w Genewie, gdzie uzyskał tytuł magistra prawa i gdzie po raz pierwszy ujawniły się jego zainteresowania kryminologią. R. przeniósł się do Rzymu i pod kierunkiem Enrico Ferriego przygotował rozprawę doktorską, którą obronił w 1928. Francuska wersja pt. Mesures de surete. Etude de politique criminelle, z entuzjastyczną przedmową Ferriego, została wydana bez zwłoki w Paryżu. Powrócił do Genewy, gdzie rozpoczął pracę jako docent. Niedługo potem wyruszył do Belgii w celu przygotowania specjalnego studium na temat tamtejszego systemu prawa karnego. Wynik prac La lutte moderne contre le crime, Bruxelles 1930 okazał się tak znakomity, że jego autor został uhonorowany Orderem Leopolda Chevalier de l’Ordre de Leopold. Przed powrotem do kraju wydał jeszcze: La crise et l'avenir du droit penal. Paris 1929, Le probleme de la population en France. Paris 1929, a potem: Le crime passionel, Paris 1931. Młody naukowiec powraca do Polski w 1932, w wieku zaledwie 26 lat habilituje się na Uniwersytecie Jagiellońskim. W Krakowie R. już w 1929 wygłosił wykład, który spotkał się z uznaniem. Wskazuje się jednak, że w UJ nie mógł podjąć pracy, gdyż w tym czasie nie było tam osobnej Katedry Kryminologii. Nie zatrudnił go również Uniwersytet Warszawski, rozpoczął więc pracę w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, w której funkcjonowała jedyna w Polsce przedwojennej katedra kryminologii kierowana przez prof. Adama Ettingera. Radzinowicz wychowany na zachodnich uczelniach nie najlepiej oceniał stan rozwoju nauki penalnej w Polsce, nazywał ją „a penological cul – de – sac”. Pisał: „Perspektywy dla kryminologii w Polsce były mgliste. [profesorowie] Skupiali się na jurydycznych, dogmatycznych studiach nad prawem karnym, w szczególności aktualnie obowiązującym kodeksem karnym” (Adventures in Criminology, London, New - York, 1999). Nie było w Polsce profesora kryminologii i nie zanosiło się, aby znalazły się poważne środki na rozwój nowej nauki. Jego macierzysta uczelnia – Wolna Wszechnica, miała co prawda katedrę kryminologii, ale nie miała wydziału prawa i miała niższy niż uniwersytety status naukowy. Mimo wskazanych trudności zaangażował się głęboko w życie naukowe w kraju. W tym czasie przygotował i wydał wiele tekstów, w tym dwie znakomite monografie w języku polskim: Podstawy nauki o więziennictwie (Warszawa 1933) oraz Współczesna ewolucja antropologii kryminalnej (Warszawa 1934), w których dał wyraz swojemu przywiązaniu do antropologicznego, empirycznego podejścia do problemu przestępczości. Już we wstępie, obszernych - liczących ponad 450 stronic, Podstaw Rabiniowicz konstatuje bankructwo dotychczasowych klasycznych metod represji karnej, w których nacisk położony był na wymiar kary. Nie wymiar kary jest najważniejszy, lecz jej wykonanie. Był świadom braków ówczesnej penitencjarystyki wskazywał, że „więziennictwo musi być porwane w wir twórczej myśli naukowej i odmłodzone przez wchłonięcie bogatego dorobku współczesnej kryminologii” (s. 341). Interesuje go jedynie podejście in concreto; kwestia wychowania człowieka przestępczego. Nie ulega wątpliwości, że Rabinowicz był reprezentantem nurtu pozytywistycznego, jednak raczej w sensie empirycznego podejścia do problemu przestępczości. W antropologii kryminalnej widział skuteczny środek walki z przestępczością, pod warunkiem, że przeniknie ona wszystkie fazy postępowania od dochodzenia policyjnego począwszy, przez wszystkie fazy postępowania sądowego i wymiaru kary, a nawet życia przestępcy po opuszczeniu zakładu karnego. Jego zdaniem, zadaniem antropologii kryminalnej jest badanie czynników endogennych przestępczości: dziedziczności, konstrukcji fizycznej, układu nerwowego, prowadzenie badań psychologicznych, charakterologicznych, badań nałogów, wreszcie badań środowiskowych. Jego krytyczny stosunek do pozytywizmu ujawnił się szczególnie w późniejszych pracach, a w ostatniej powiedział wprost, że po 1936 „przestał być pozytywistą” (Adventures, s. 196). W Polsce stojącej w obliczu zagrożenia wojną i ideologią nazistowską R. czuł się jak „a kind of criminological dissident”. Dlatego z zainteresowaniem odniósł się do propozycji, złożonej mu w 1936 przez Ministerstwo Sprawiedliwości, przygotowania raportu na temat brytyjskiego systemu karnego w szczególności probacyjnego oraz postępowań w sprawach nieletnich. Po otrzymaniu formalnego wsparcia Ministerstwa, w przededniu wojny Radzinowicz wyruszył do Wielkiej Brytanii. Zamierzał wrócić do kraju, ale sprawy ułożyły się inaczej. Wraz z J.W.S. Turnerem z Trinity Hall w Cambridge, od 1940 współtowrzył Katedrę Nauk Penalnych (Department of Criminal Science). Z Uniwersytetem w Cambridge R. związał się na resztę swojego naukowego życia, poświęcając się w latach 1940–1943 rozwojowi kryminologii tak w sensie naukowym, jak i instytucjonalnym. W jego przekonaniu kryminologia powinna być nauką stosowaną albo nie powinno jej być wcale. Jako pierwszy przedmiot swych badań wybrał historię prawa karnego Anglii. Podjął trud opisania rozwoju prawa, ideologii oraz administracji karnej od 1750. Opierał się między innymi na corocznych oficjalnych raportach („Blue Books”), które zawierały nie tylko opis propozycji legislacyjnych, ale również ich praktyczne efekty. Ostatecznie A History of English Criminal Law liczy łącznie blisko 2 600 tekstu niezwykle starannych i jasno przedstawionych wyników badań. W latach 1949–1953 R. był członkiem Królewskiej Komisji do sprawy Kary Śmierci (The Royal Commision on Capital Punishment). Jej zadaniem było zbadanie użyteczności kary śmierci oraz przygotowanie propozycji ewentualnych zmian w zakresie odpowiedzialności karnej. Udzielał się następnie w pracach Królewskiej Komisji Systemu Penalnego (1964– 1966) oraz w pracy Komisji Doradczej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Wielkiej Brytanii do Spraw Postępowania z Przestępcami (Advisory Council on the Treatment of Offenders) 1950–1964 i 1966–1972. W 1959 R. otworzył Instytut Kryminologii na Uniwersytecie w Cambridge. Piastował stanowisko szefa katedry - profesora kryminologii Wolfston aż do 1973. W tym czasie opublikował wiele znaczących dzieł z zakresu prawa karnego i kryminologii. Wiele podróżował, w tym głównie do USA. Wykładał między innymi w Yale, Columbii, Wirginii, Rutgers i Uniwersytecie Pensylwańskim. W 1966 R. wydał pracę Ideology and Crime: A Study of Crime in its Social and Historical Contexts, poświęconą historii kryminologii. Autor przedstawił ją nie jako nową naukę ubiegającą się o miejsce na uniwersytetach, lecz jako główny prąd walki ludzkości o oświecenie, najistotniejszy element formacji nowoczesnej cywilizacji, humanistyczną naukę połączoną z samą istotą kultury międzynarodowej. Po wnikliwym przedstawieniu myśli klasycznej i pozytywnej, dystansując się od tej ostatniej, przedstawia swoistą dialektyczną, heglowską wizję rozwoju kryminologii. Najpierw tezy klasyczne spierały się z antytezami pozytywistycznymi, obecnie zaś przeżywamy okres syntezy – okres kryminologii pragmatycznej. Wyraża to nader zwięźle: „Now we distrust philosophizing and call for facts…” (Ideology, s. 128). W wielu swych pracach starał się uczynić zadość własnemu postulatowi uczynienia kryminologii nauką stosowaną. Przykładowo w lutym 1950 roku kierowany przezeń Department of Criminal Science, Uniwersytetu Cambridge, podjął badania nad przestępstwami seksualnymi (L. Radzinowicz (red.), Sexual Offences – A Report of Cambridge Department of Criminal Science, New York, 1957). W 1972 R. wraz z M. Wolfgangiem zebrali i opublikowali trzytomowy zbiór opracowań z zakresu sprawiedliwości karnej – Crime and Justice. W uznaniu licznych zasług R. w 1970 uzyskał tytuł szlachecki. Trzy lata potem przeszedł na emeryturę. W tym samym 1973 został członkiem Brytyjskiej Akademi Nauk, a rok później członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk. Całe życie był znakomitym wykładowcą akademickim, wychowawcą wielu pokoleń studentów i doktorantów. Do końca swych dni był aktywny naukowo. Udzielał się w pracach nad problemami przestępczości na forum Narodów Zjednoczonych i Rady Europy. Jego kontakty z socjalistyczną Polską po wojnie były ograniczone. Jako zdeklarowany zwolennik podejścia empirycznego do problemu przestępczości, ze smutkiem u schyłku życia przyjmował zmiany w polityce kryminalnej w ostatnich latach idące w kierunku populizmu, „opierane przede wszystkim na podstawach emocjonalnych i oportunistycznej kalkulacji politycznej”(Adventures, s. 461), a nie nauce.

Autor: Wojciech Zalewski

TOM XXI - PRAWO KARNE PROCESOWE

Przypis

Lit.: W. Zalewski, Sir Leon Radzinowicz - refleksje w setną rocznicę urodzin wybitnego kryminologa, Gdańsk 2006, zeszyt 15, s. 185 i n.