PRZESŁANKI PROCESOWE: Różnice pomiędzy wersjami

(Utworzono nową stronę "stany prawne warunkujące dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia procesu. Konstrukcja p.p. stworzona przez Oscara Büllowa powstała na gruncie procesu cywilnego i za...")
(Brak różnic)

Wersja z 14:23, 30 cze 2020

stany prawne warunkujące dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia procesu. Konstrukcja p.p. stworzona przez Oscara Büllowa powstała na gruncie procesu cywilnego i zastąpiła w 1868 r. instytucję ekscepcji (zarzutów formalnych skierowanych przeciwko procesowi). August von Kries w 1885 r. przeniósł koncepcję p.p. do nauki procesu karnego. U podstaw konstrukcji p.p. leży założenie, że prawo karne procesowe w pewnych sytuacjach zakazuje wszczęcia postępowania karnego (jeżeli organowi procesowemu przed wszczęciem postępowania znany jest stan powodujący niedopuszczalność postępowania), natomiast jeżeli sytuacja powodująca niedopuszczalność postępowania została ujawniona albo powstała dopiero w toku procesu – postępowanie należny umorzyć. P.p. pełnią dwie funkcje: informacyjną, porządkującą wiedzę o warunkach dopuszczalności procesu oraz gwarancyjną, zapobiegającą prowadzeniu procesu w razie stwierdzenia braku przesłanek. P.p. można podzielić na kilka kategorii: 1) p.p. warunkują dopuszczalność wszczęcia wszystkich stadiów postępowania karnego lub tylko niektórych, dlatego można wyróżnić przesłanki warunkujące → postępowanie przygotowawcze, główne, apelacyjne i wykonawcze; 2) przesłanki pozytywne to takie stany prawne, które muszą zachodzić, aby proces mógł się toczyć (np. podleganie sprawcy orzecznictwu polskich sadów karnych, skarga uprawnionego oskarżyciela), natomiast przesłanki negatywne nazywane również przeszkodami procesowymi są to takie stany prawne, które wyłączają dopuszczalność procesu i jego dalszego biegu (np. → przedawnienie karalności, śmierć oskarżonego); 3) przesłanki ogólne warunkują dopuszczalność procesu zwyczajnego (np. przedawnienie, istnienie stron procesowych), natomiast przesłanki szczególne są to takie stany prawne, które warunkują tryb szczególny procesu karnego (np. uproszczonego, nakazowego); 4) przesłanki bezwzględne (absolutne) to takie stany prawne, które warunkują dopuszczalność procesu o określony czyn, przeciwko określonej osobie w każdym układzie procesowym (np. nieprzestępność zarzucanego czynu, → abolicja). Natomiast przesłanki względne (relatywne) warunkują dopuszczalność procesu o określony czyn, przeciwko określonej osobie tylko w określonym układzie procesowym (np. wniosek pokrzywdzonego o ściganie, zezwolenie władzy); 5) przesłanki materialne warunkują samą odpowiedzialność karną określoną przepisami prawa karnego materialnego. Przesłanki materialne dzielą się na przesłanki uniewinnienia (brak faktycznych przesłanek oskarżenia i skazania, brak przestępności czynu) oraz przesłanki umorzenia (znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu, brak karalności czynu, → przedawnienie karalności, → abolicja, → immunitety materialne, karalność w obcym państwie czynu popełnionego za granicą przez obywatela polskiego lub cudzoziemca). Przesłanki formalne warunkują jedynie sam proces karny jednocześnie nieprzesądzając o braku odpowiedzialności karnej w razie ich zaistnienia (powaga rzeczy osądzonej, zawiłość prawna sporu, podsądność sądom karnym, → właściwość sądu, skarga uprawnionego oskarżyciela, darowanie karny w związku ze skorzystaniem przez Prezydenta RP z prawa łaski, warunkowe zawieszanie wykonania kary, → immunitety formalne, wniosek pokrzywdzonego, istnienie stron procesowych oraz przeszkody wynikające ze stosunków międzynarodowych). Konsekwencje prawne zaistnienia negatywnych p.p. mogą być następujące: 1) odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego; 2) → umorzenie postępowania przygotowawczego; 3) umorzenie postępowania głównego lub apelacyjnego; 4) uniewinnienie; 5) pozostawienie środka odwoławczego bez dalszego biegu lub rozpoznania; 6) oddalenie kasacji; 7) umorzenie postępowania wykonawczego.

Autor: Maciej Andrzejewski

TOM XXI - PRAWO KARNE PROCESOWE

Przypis

Lit.: S. Waltoś, P. Hofmański, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2018; T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2014.