TOM XVII - PRAWO PUBLICZNE GOSPODARCZE

Wprowadzenie

W roku 2019 przypada 30. rocznica zdarzeń, które doprowadziły do zasadniczej zmiany ustroju społeczno-politycznego oraz gospodarczego naszego kraju (tzw. wybory czerwcowe). W sferze gospodarczej zmiany te zostały zainicjowane już nieco wcześniej (1988), kiedy wydano ustawę wprowadzająca do porządku prawnego tzw. zasadę swobody działalności (wolności) gospodarczej (zwaną potocznie lex Wilczek od nazwiska ówczesnego ministra gospodarki). Ustawa ta – wprowadzona jeszcze przez władze tzw. komunistyczne – w istocie „rozsadzała” ramy dotychczasowego systemu opartego na zasadach centralnego planowania i sterowania oraz istotnie przyczyniła się do jego całkowitego upadku. Niejako ukoronowaniem tej zmiany były postanowienia zawarte w Konstytucji Rzeczpospolitej z 1997 r. Mam tu w szczególności na myśli art. 20 i art. 22 ustawy zasadniczej. W myśl art. 20 „społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczpospolitej Polskiej”. Z kolei art. 22 stanowi, że „ograniczenie wolności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny”. I właśnie przytoczone przepisy Konstytucji wyznaczają zakres tematyczny niniejszego tomu Wielkiej Encyklopedii Prawa. Pośrednio wyznaczają one także zakres tego, co obejmujemy mianem „prawa publicznego gospodarczego”.

Można, upraszczając, powiedzieć, że na pojmowane szeroko tzw. prawo gospodarcze (rozumiane jako ogół norm prawnych porządkujących zasady podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej) składają się dwa podstawowe działy tego prawa, czyli prawo handlowe (zwane także prawem prywatnym gospodarczym) oraz prawo publiczne gospodarcze. Prawo handlowe, stanowiące w zasadzie część prawa prywatnego, reguluje tzw. stosunki „w poziomie”, czyli stosunki prawne łączące formalnie równorzędne podmioty (przedsiębiorców między sobą oraz przedsiębiorców z ich klientami, zwłaszcza tzw. konsumentami). Tak pojmowane prawo handlowe jest przedmiotem opracowań zawartych w tomie XIV niniejszej encyklopedii (pod red. Wojciecha J. Katnera). Hasła encyklopedyczne zawarte w tomie niniejszym dotyczą stosunków prawnych „pionowych”, czyli takich, w których ma miejsce nierównorzędność formalna podmiotów będących ich stronami, czyli przede wszystkim z jednej strony państwa (działającego przez właściwe organy państwowe bądź samorządowe), a z drugiej – podmiotów, które zamierzają podjąć działalność gospodarczą oraz takie, które taką działalność już prowadzą, czyli „kandydaci na przedsiębiorców” oraz już działający „przedsiębiorcy”.

Każdy, kto chce podjąć działalność gospodarczą albo taką działalność już prowadzi, ma jakąś, choćby tylko bardzo ogólną, świadomość tego, że jego decyzje gospodarcze są w jakimś zakresie ograniczone przez obowiązujące przepisy. Wie zatem, że nie może działać według „swojego widzimisię”, lecz z uwzględnieniem uzasadnionych interesów innych zarówno osób (np. konsumentów), jak i państwa reprezentującego interesy całego społeczeństwa. Jego wiedza w tym względzie jest potencjalnie zróżnicowana – zależy od rodzaju wykształcenia („przedsiębiorca” nie musi być prawnikiem) oraz od dotychczasowych doświadczeń „biznesowych”, a także – niekiedy – od całkiem przypadkowych okoliczności.

Ograniczenia swobody działalności gospodarczej są czymś naturalnym, jeśli mieszczą się w konstytucyjnych granicach wyznaczonych przez art. 20 oraz art. 22 Konstytucji. Nigdzie na świecie wolność gospodarcza nie jawi się jako prawo niczym nieograniczone. Zawarte w niniejszym tomie opracowania poszczególnych haseł w istocie dotyczą przede wszystkim, choć nie wyłącznie, problematyki publicznoprawnych ograniczeń zasady swobody (wolności) działalności gospodarczej. Adresatami wysiłków autorów poszczególnych haseł zawartych w tym tomie są głównie osoby zamierzające podjąć lub już prowadzące działalność gospodarczą w wybranej przez siebie dziedzinie. Ale nie tylko oni – lektura poszczególnych haseł być może zaspokoi ciekawość intelektualną osób, które niekoniecznie, będąc z zawodu prawnikami, interesują się prawnymi aspektami działalności gospodarczej, która nie zawsze bezpośrednio, ale zawsze pośrednio ich dotyczy.

Anna Walaszek-Pyzioł

Strony w kategorii „TOM XVII - PRAWO PUBLICZNE GOSPODARCZE”

Poniżej wyświetlono 98 spośród wszystkich 98 stron tej kategorii.