TOM XIV - PRAWO HANDLOWE

Prawo handlowe należy dzisiaj do tych części prawa, których znajomość jest bardzo pożądana. Każdy z nas, będąc uczestnikiem życia społecznego i gospodarczego nieustannie styka się z jakimiś relacjami prawnymi, w których występuje przedsiębiorca, oferujący nam rzeczy do kupienia, usługi, zrobienie „dobrego interesu” przez inwestowanie w papiery wartościowe lub rozmaite fundusze itd. Wystarczy wsiąść do tramwaju lub innego środka komunikacji, żeby zawrzeć umowę przewozu, albo dać się skusić do kupienia czegoś w sklepie internetowym (umowa sprzedaży na odległość).

Nawet więc, gdy nie jesteśmy prawnikami i nasza wiedza na temat prawa jest wątła, dobrze jest zapoznać się z wyjaśnieniem choćby podstawowych pojęć i instytucji prawnych, z którymi stale się stykamy i nie być całkiem bezradnym w ocenie sytuacji, w której albo możemy zrobić „złoty interes”, albo stracić niepotrzebnie pieniądze, dobre samopoczucie i dobrą opinię u innych.

Prawo handlowe (commercial law, droit commercial, Handelsrecht), zwane także prawem prywatnym gospodarczym (business private law) albo prawem gospodarczym i handlowym (business and commercial law) ze względu na to, że obejmuje także ustrój przedsiębiorców (dawniej kupców, podmiotów gospodarczych) jest niezmiernie obszerne. Głównie przez tę obszerność wydaje się niezmiernie skomplikowane i trudne do poznania i zrozumienia. Jest częścią prawa cywilnego, a więc wielkiej dziedziny prawa, mającej wielowiekową tradycję, wyrosłą na gruncie rzymskiego prawa prywatnego, nadal obecnego w wielu instytucjach i rozwiązaniach prawnych w Polsce i w większości systemów prawnych na świecie, w tym tych, z których dorobku korzystał polski ustawodawca, tj. zwłaszcza prawa niemieckiego, francuskiego i szwajcarskiego. Jest to w gruncie rzeczy prawo życia codziennego, bez nieustannego ocierania się o które, nie da się przeżyć. Nie bez powodu w art. 2 Kodeksu spółek handlowych odsyła się w sprawach w nim nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania norm prawa cywilnego, zawartych głównie w liczącym ponad tysiąc artykułów kodeksie cywilnym.

Spółki handlowe (osobowe i kapitałowe) należą do najliczniejszych przedsiębiorców, którzy funkcjonują w gospodarce rynkowej (zwłaszcza spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne). Obok nich są inni przedsiębiorcy, o których warto wiedzieć, jak zwłaszcza osoby fizyczne działające samodzielnie, spółdzielnie, spółki cywilne, a także w zakresie w jakim prowadzą działalność gospodarczą – fundacje i stowarzyszenia. Dodać należy możliwość tworzenia na polskim rynku spółek i spółdzielni europejskich oraz innych form prawnych przewidzianych prawem Unii Europejskiej, której Polska jest członkiem od maja 2004 r. i której system prawny stosuje u siebie na równi z własnym prawem.

Kolejną sferą prawa handlowego, z którą ma się stale do czynienia są czynności handlowe, a więc zwłaszcza umowy, zawierane w obrocie gospodarczym między przedsiębiorcami, między nimi i innymi podmiotami oraz konsumentami. Wśród umów jest sprzedaż handlowa i jej różne odmiany, umowy pośrednictwa handlowego, np. zlecenie, agencja, leasing, faktoring. Popularny jest franchising, która to umowa umożliwia funkcjonowanie markowych sklepów i restauracji (np. McDonalds’), stale obecne umowy w przewozie osób i towarów, umowy inwestycyjne w budownictwie, w tym umowa deweloperska oraz powszechne umowy ubezpieczenia (osób i mienia), w tym obowiązkowego OC pojazdów.

Odrębnie należy wymienić potrzebę znajomości przepisów prawa w zakresie papierów wartościowych i instrumentów finansowych, w tym coraz bardziej upowszechniające się umowy opcji, kontraktu terminowego oraz nowe umowy sekurytyzacyjne. Do tej grupy należą również umowy z bankiem, na przykład dotyczące niemal całego społeczeństwa umowa rachunku bankowego (posiadanie konta w banku), kredytu bankowego, gwarancji bankowej i tak prozaiczna dzisiaj umowa o posiadanie karty płatniczej. Łączy się to z rozpowszechniającą się informatyzacją czynności prawnych i zawieraniem umów za pośrednictwem internetu, z wieloma pojęciami i instytucjami określanymi ogólnym mianem e-commerce.

Coraz większego znaczenia w stosunkach handlowych nabierają instytucje własności przemysłowej, będącej częścią prawa na dobrach niematerialnych. W zakresie prawa handlowego znajdują się zagadnienia wynalazczości, patentów, znaków towarowych i wzorów przemysłowych, wzorów użytkowych, oznaczeń geograficznych oraz układów scalonych. W tej sferze znajduje się także ochrona przed czynami nieuczciwej konkurencji.

Do wszystkich wspomnianych pojęć, instytucji i środków ochrony należnych praw nawiązują wybrane hasła, których w tym tomie znalazło się około tysiąca. To wymagało trudnej selekcji i ograniczenia się do najważniejszych i podstawowych pojęć. Zakwalifikowane hasła zawierają wyjaśnienie tych koniecznych kwestii, które są istotną treścią prawa handlowego, czyli najogólniej mówiąc, prawa regulującego stosunki gospodarcze z udziałem przedsiębiorców. Poza hasłami zawierającymi wyjaśnienie są hasła odsyłające, kierujące do hasła z opisem merytorycznym.

Prawie wszystkie hasła zostały opatrzone wskazówkami do piśmiennictwa, w którym znajdzie się bliższe omówienie pojęcia prawnego, z natury rzeczy przedstawionego w Encyklopedii w sposób skrótowy. Niektórzy autorzy uważali za potrzebne poświęcenie więcej miejsca na omówienie hasła. Zostało to, co do zasady, uszanowane i tym należy tłumaczyć nierównomierność objętości w prezentacji części haseł w stosunku do innych. Chodziło też o pozostawienie autonomii poszczególnym autorom, z których większość jest pracownikami naukowo-dydaktycznymi Uniwersytetu Łódzkiego. Są też Autorzy z Uniwersytetu Szczecińskiego i Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. Wszyscy zostali dobrani według zagadnień prawnych, którymi się zajmują i na których się znają ze względu na zainteresowania naukowe lub dydaktyczne, mając również doświadczenie praktyczne w zawodach prawniczych. Pod każdym hasłem są inicjały autora, wyjaśnione w wykazie autorów, ponieważ każdy autor odpowiada za treść objaśnienia, a w razie różnych poglądów na dany temat prezentuje własną opinię, a nie zdanie ogółu autorów tego tomu Encyklopedii.

Z uwagi na bardzo częste obecnie zmiany ustawodawcze w zakresie prawa cywilnego i handlowego podjęte były starania, aby rozwiązania prawne były aktualne na moment skierowania dzieła do wydawcy.

Uwzględnione zostały zmiany wprowadzone ustawą z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców i przepisami wprowadzającymi tę ustawę z tej samej daty, oraz ustawami z 6 marca 2018 r.: o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorców, o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepisy tych ustaw obowiązują z wyjątkami od 30 kwietnia 2018 r. Uwzględnione zostały także zmiany ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji wprowadzone ustawą z 5 lipca 2018 r. Przyjęty został stan prawny na 5 lipca 2018 r.

Wojciech J. Katner

Redaktor tomu

Prof. Zbigniew Naworski

Autorzy haseł

  • Mateusz Balcerzak
  • Izabela Barańczyk
  • Szymon Byczko
  • Julia Chlebny
  • Jowita Gajownik-Zienkiewicz
  • Andrzej Jakubiec
  • Jakub Janeta
  • Aleksander Kappes
  • Przemysław Jan Katner
  • Prof. Wojciech Jan Katner
  • Bartosz Kucharski
  • Wiktor Paweł Matysiak
  • Izabela Mycko-Katner
  • Urszula Promińska
  • Anna Rzetelska
  • Jan Ulański
  • Maciej Węgierski
  • Dr Jakub Zięty

Strony w kategorii „TOM XIV - PRAWO HANDLOWE”

Poniżej wyświetlono 200 spośród wszystkich 930 stron tej kategorii.

(poprzednia strona) (następna strona)

D

(poprzednia strona) (następna strona)