BANDERA STATKU MORSKIEGO

bandera statku jest zewnętrzną oznaką przynależności państwowej statku (→ przynależność statku morskiego). Dla statku o polskiej przynależności stanowi ją podnoszony na rufie fragment prostokątny płat tkaniny z barwami i godłem państwa, zgodnie z ustawą o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1509). Prawo do podnoszenia bandery danego państwa uzyskuje statek po spełnieniu wymogów stawianych przez państwo, o którego przynależność ubiega się jego armator i po dokonaniu rejestracji statku w rejestrze statków prowadzanym przez to państwo. Bandera jako oznaka przynależności państwowej, a więc szczególnej więzi prawnej istniejącej między państwem a statkiem (genuine link), wskazuje na to prawu jakiego państwa podlega statek. Statek, z nielicznymi wyjątkami przewidzianymi w umowach międzynarodowych, podlega na morzu otwartym wyłącznej jurysdykcji państwa, którego przynależność posiada. Z przynależności państwowej statku wynikają określone prawa i obowiązki zarówno dla statku, jak i państwa. Ramowe wymogi dla uzyskania przynależności państwowej przez statek określone są w → konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, która wymaga istnienia rzeczywistej więzi (genuine link) między państwem a statkiem. Konwencja nie definiuje jednak tego pojęcia w sposób precyzyjny. W drugiej połowie XX w. doszło do rozluźnienia więzi między państwami bandery a ich statkami. W efekcie państwa wygodnych bander (określanych także państwami „otwartych rejestrów”) przyznają swoją przynależność państwową statkom, których właściciele pochodzą z państw trzecich, nie związanych z państwem rejestru, oferując korzystne warunki prowadzenia działalności żeglugowej i bardziej elastyczne normy bezpieczeństwa żeglugi.
Zgodnie z → UNCLOS, także państwa śródlądowe mają prawo do uprawiania → żeglugi morskiej statkami pod swoją banderą (art. 90). Statek może podnosić banderę tylko jednego państwa. W trakcie podróży morskiej, poza sytuacjami wyjątkowymi, bandera statku, nie może ulec zmianie.
W prawie polskim kwestia uzyskania przez statek polskiej przynależności państwowej, a w konsekwencji prawo do podnoszenia polskiej bandery, uregulowana jest w kodeksie morskim. Kodeks określa także konsekwencje uzyskania przez statek polskiej przynależności.

Autor: Justyna Nawrot

Przypis

n Lit.: J. Symonides, Nowe prawo morza, Warszawa 1986; J. Nawrot, Rozluźnienie rzeczywistej więzi między państwem a statkiem w efekcie stosowania swobód gospodarczych Unii Europejskiej [w:]M. Adamowicz, J. Nawrot, Europeizacja prawa morskiego, Gdańsk 2016; D. Pyć, Bandera statku [w:] D. Pyć, I. Zużewicz-Wiewiórowska, Leksykon Prawa Morskiego, Warszawa 2013.